folk literature

Ang Surot at ang Kaharian
Mula sa Mga Katutubong Pabula ni Rey Esto

May mga ilang buwan lamang, sa paunang pagtatanghal ng isang balitang pelikula sa isa sa mga pangunahing tanghalan sa lungsod, ang pinakamamahal na anak na babae ng hari ng mga surot ay nagkasakit. Gaya ng alam ninyo, ang mga surot ay nabibilang sa isang liping matipuno sa kabila ng kanilang kaliitan. Kahit na maituturing na pinakamahina ay kakailanganin ang maraming ulit na pagtiris upang ito ay mapatay. At ang mga ito’y hindi rin karakarakang nagkakasakit. Ito, at dahil din sa ang nagkaramdam ay ang pinakamamahal ng hari, kaya labis na nabahala ang amang hari. Dagliang ipinatawag ang mga dalubhasang manggagamot ng kaharian.

Datapwa’t wala ni isa mang makatarok sa dahilan ng di-kilalang karamdaman ng prinsesa.

Ang kamangmangang ipinamalas ng mga manggagamot ay ipinag-alab ng poot ng hari ng mga surot. Kasabay ng paghahagis ng gintong setro sa pinunong surot na manggagamot ay iniutos sa kaniyang mariskal na ipagtabuyan ang lupon ng mga maharlikang manggagamot sa pinakamaruming tanghalan. Ang pagpapatapon sa mga surot sa gayong kababang uri ng mga sine ay mahigit pa sa parusang kamatayan. Ganito ang kanilang palagay.

Noon din sa pamamagitan ng pinakamalaganap na himpilan ng radio ay ipinakalat ang balitang nangangailangan ang hari ng makapagliligtas sa buhay ng prinsesa. Noon lamang nasaksihan sa Surutya (kaharian ng mga surot) na wala isa mang nangahas na maglakas-loob na maghandog ng paglilingkod sa maysakit.

Nguni’t ilang araw lamang ang nakalilipas, isang umaga’y isang matandang albularyong surot ang inihahatid ng mga tanod ng palasyo sa harap ng namimighating hari. Buong pagpapakumbabang hiniling niyang makita man lamang ang prinsesang may karamdaman at sa sandali ring iyon ay ilalapat ang kaukulang lunas.

“Natataya sa panganib ang iyong buhay, mapagpanggap na albularyo, pag ikaw ay nabigo,” ang nagbabalang wika ng hari. “Datapwa’t pag ikaw ay nagtagumpay, ako ang bahala sa iyo. Hangga’t nabubuhay ka ay magpapasasa ka sa mga dugong makukulimbat namin sa mga butika, sa mga pagamutan, at sa mga depot ng mga gamot sa buong kaharian.”

“Aking panginoon,” ang tugon ng albularyong surot, “kung ang kamatayan ko ang makahahango sa prinsesa sa kamatayan, ikaliligaya kong ihandog ang kaluluwa ng walang saysay na katawang ito. Hindi ako naghihintay ng gantimpala, at tungkol sa inimbak na dugo ay nagpapasalamat ako, nguni’t hindi matatanggap. Sa gulang kong ito, panginoon, hindi na kaya ng aking tiyan ang mga de latang pagkain.”

“Mabuti, mabuti,” anang makapangyarihang hari. “Tayo na sa silid ng maysakit upang makita ko ang iyong galing.” At ang dalawa ay gumapang na sa kinaroroonan ng prinsesa.

Gaya ng ipinagtapat sa hari, hinagod ng tanaw ng matandang surot ang lantang katawan ng prinsesang surot. Noon din ay ipinagtapat niya na ang lunas sa di-kilalang karamdaman – isang uri ng mapanganib na anemia na likha ng amoy ng homo Japok (isang uri ng mandirigmang mancow) – ay ang dugo ng isang tapat na pulitiko.

“Anino ni Deogenes!” ang sigaw ng hari. “Nababaliw ka ba?”

“Shh…” ang saway ng reynang surot, “alalahanin mong nasa silid ka ng iyong anak na may sakit, at wala sa pulong ng mga mambabatas.”

“Ikinalulungkot ko,” ang buong pagpapakumbabang wika ng hari. At nang sila’y makasapit sa tanggapan ng haring surot, “Matandang Linta, ikaw ba ay nakatitiyak sa sinabi mo?”

“Aking panginoon, kung ako man ay hindi si Matusalem, sa loob ng limapung taong pakikipamuhay ko sa daigdig ay nagkaroon din naman ako ng malawak na karanasan ukol sa maraming bagay. Nakapaglakbay na ako sa malalayong bayan at nakatikim ng iba’t ibang uri ng dugo ng tao sa lahat ng sulok at siwang ng daigdig. Naranasan ko ang magkaramdam ng lahat ng uri ng sakit ng tao, nguni’t buhay pa rin ako. Nabasa ko ang iba’t ibang makakapal na aklat na kinatatalaan ng kanilang karunungan. Narating ko na rin ang kanilang mauunlad na lipunan, gayundin ang sa mga mangmang. Paniwalaan mo ako, panginoon ko, na ang karamdaman ng prinsesa ay isang karamdamang sa atin man ay maaaring dumapo.”

“Ako ay mapipipi at matutuyuan ng katas ng buhay,” ang tutol ng hari. “Tayong lahat!”

“Tunay, panginoon ko,” ang patuloy ng albularyong surot, “sapagka’t tayo ay nabubuhay sa dugo ng isang lahing nagagahaman sa pananagana sa surplus pagkatapos mamuhay nang apat na taong pananalat – mga taong nabubuhay sa biyaya ng lumipas na digmaan. At marahil kung nabubuhay lamang ang dakilang bayani, masasabi niyang nanumbalik na naman ang pamamahala ng kasakiman. Ang tanging lunas po sa karamdaman ng iyong mahal na anak ay dugo ng tapat na pulitiko.”

“Saang impiyerno ng daigdig na ito makakakita ng tapat na pulitiko?”

“Hindi ko matatanggap iyon,” ang umiiyak na tugon ng reyna. “Mamatamisin ko pa ang mamatay kaysa makita kong mabuhay ang aking anak na tulad ng isang multo ng pulitikong lameduck!”

“At, Inyong Kamahalan,” ang patuloy ng matandang surot, “ang serum na makapagpapagaling sa prinsesa ay dapat manggaling sa isang Pilipino. Ang dugo ng ibang lahi, kahit na napakamatapat, ay hindi makagagaling.”

Nakasisira ng loob ng marinig ang hatol na tiyak na hindi maisasakatuparan. Ang hari at reyna ay sandaling nawalan ng malay-tao.

“Diyos ko!” At ang matandang surot ay nagkurus. “Hindi ko sinasabing walang matapat na pulitikong Pilipino.”

Pagkalipas ng isang oras ay pinagbalikan ng ulirat ang hari at reyna. Si Sinker, ang ministro, ay dumulog sa hari upang iharap ang kaniyang payo.

“Ipagpatawad ninyo, mga kamahalan,” ang simula nito, “bakit po naman hindi maaari ang dugo ng karaniwang mamamayang Pilipinong matapat?”

“Siya nga naman,” ang ayon ng haring nag-ukol ng makabuluhang tanaw sa matandang surot.

“Panginoon ko,” ang tutol ng matandang surot, “sapagka’t ang sakit na anemia ng karaniwang matapat na mamamayan ay higit na malugha kaysa taglay na karamdaman ng mahal na prinsesa. Ang totoo po, ako ay may hinalang ang karamdaman ng prinsesa ay galing sa isang matapat nguni’t anemikong manggagawa.”

“Paano makababayad ang isang matapat na mahirap sa lodge ng isang pangunahing tanghalan. Hindi yata ako makapaniwala sapagka’t hindi kikita ang matatapat ng sapat na salapi upang makapasok sa lipunan ng mga maharlika.”

“A, panginoon ko,” ang paliwanag ng albularyo, “marami pong matamis ang dila at mapagsamantala sa panahong ito. Dahil dito’y mayroon din naming mga matatapat na mamamayang madaling mapaglalangan ng mga kabilanin at matatabil na pulitiko. Marahil po ay naanyayahan ang isang taong mangmang at upang lubos na mapapaniwala ang walang muwang na tao ay sa upuan ng mga maharlika siya pinaupo. Ang ipinagtataka ko po lamang ay bakit ang prinsesa lamang ang nagkasakit?”

“Kulang-palad na anak ko!” ang himutok ng reyna.

Noon naman ay titiyad-tiyad na pumasok sa silid ng prinsesa ang isang utusang surot. Pabulong na ipinabatid sa lahat ng naroron na ang panariling daman g prinsesa ay hinimatay at biktima rin ng umiiral na salot. Ang lahat ay nagulumihanan at malaon ding hindi nakaimik. Ang unang pinagbalikan ng loob ay si Sinker, and unang ministro.

“Inyong Kamahalan,” sa tinig niyang gumaralgal, “Iyan po ay isang kataksilang maingat na binalangkas… isang pakanang Maka-Hitler upang mapuksa an gating lahi.”

“O, ano!” ang pukaw ng hari, “Magsalita ka, matandang surot, magsalita ka.”

“Nasabi ko nap o, aking panginoon, na hindi maililigtas ng dugo ng karaniwang mamamayan ang buhay ng prinsesa sa tiyak na kamatayan. Gayon pa man ay huwag tayong mag-aksaya ng panahon. Magtipon tayo ng dugo ng karaniwang tapat na mamamayan upang maging pansamantala’y huwag nating panghinayangan ang panahon at buhay na gugugulin natin sa pagtuklas ng pambihirang lunas kahit saan at kahit kalian.”

“Makitid ang noo!” anang ministro. “Wala akong tiwala!”

“Kailangang maisagawa natin ang lahat ng kailangan nang buong pagsisikap,” ang paninindigan ng albularyo. “Kung tayo’y mag-aaksaya ng panahon, maaaring maibuwis nating lahat ang malusog na dugo ng matapat na mga mamamayan sa lupang ito, sa bayang ito. Kung gayon ay mabibigo tayo sa hangaring mailigtas hindi lamang ang inyong maharlikang angkan kundi pati ang inyong lahi.”

“Tunay, tunay,” ang sang-ayon ng hari, “magaling na pangungusap, matalino at matandang surot. Mula ngayon, puno ka ng aking mga tagapayo.”

Si Sinker, naman ang tinanaw ng hari at pinagbilinan ito: “Ikaw ay inaataan kong siyang mag-aalaga sa albularyo. Kapag siya’y hindi nasiyahan, malalagay sa panganib ang iyong buhay.”

“Matutupad pong lahat ang inyong bilin.”

“Kapitan ng mga tanod,” ang sigaw ng hari, “paparituhin mo ngayon din si Mariskal Probosis.”

Samantala’y natira na lamang ang hari sa pagkabahala sa malubhang kalagayan ng kaniyang anak at sa pagkasira ng loob ng mga mamamayan ng Surutya.

“Gumagamit kaya ng DDT ang mga Pulitiko sa kanilang tahanan o sa Batasang Gusali?” ang tanong ng hari sa sarili. Pagkatapos magkamot ng ulo ay nagpatuloy, “Walang salot, pagkatapos sunugin ng mga Hapon ang Maynila na makahihigit sa DDT sa pagpuksa sa aking libu-libong matatapat na sakop. At ngayon ay naririto naman ang anemia… salamat na lamang at itinatago ng mga mapagsamantalang mangangalakal ang kanilang DDT.”

Naulinigan ng reyna, samantalang nagpapasasang sumisipsip ng dugo ang ginang ng lipunan, ang ibinubulong ng hari. Pagkatapos na kuskusin nito ang kaniyang nguso ay lumapit sa hari. “Tumigil ka nga ng kabubulong. Naaalaala ko tuloy noong ikaw ay makasipsip ng dugo ng isang lasenggong mananalumpating sampay-bakod. Isang lingo ka noong nahibang. Muntik na tuloy nagkaroon ng pahihimagsik dahil sa kahibangan mo.”

“Oh, panginoon ko!” ang daing ng hari. “Kailan pa kaya kami makalilikha ng dugo na abot-kaya ng isang karaniwang surot upang kami’y hindi na umasa sa mga sakim at gahamang tao?”

“Oh, Diyos ko!” ang dalangin ng reyna, “Bigyan Mo po kami ng patak ng dugo ng matapat na pulitiko.”

“Siya nga po naman,” anang haring sisinghut-singhot. “Papatayin ako ng pangamba, mahal ko. Mayroon bang isang lasenggo riyan? Kailangan ko ng kaunting dugo niyon upang mabigyang-lakas ang aking kaluluwang namamatayan ng pag-asa.”

“Hayun ang isang lasenggo sa tabi ng maharlikang ginang. Sa palagay ko’y lasing na lasing.”

“Sa palagay mo ba’y walang halo kung uminom iyan?”

“Aywan ko. Ako’y hindi marunong kumilala ng alak. Sa pakiwari ko’y alcohol ng kahoy ang iniinom niya.”

Binalingan ng hari ang albularyo. “Ano ang palagay mo? Sa tingin ko’y isa siyang pusakal na pulitiko.”

“Sa palagay ko, aking panginoon, ay isang sawing-palad na guro.”

Sa di-kawasa ay dumating din ang Probosis. Ang kaniyang anyo’y sukat kapootan ng hari.

“Probosis, huwag mong ilalapag ang gusgusin at walang kabuluhang talaang iyan. Tila ka isang tenedor de libro sa impiyernong laging may taglay na talaan ng mga parurusahan sa araw ng paghuhukom.”

“Dinaramdam ko pong makapagdulot sa inyo ng sukat ikapoot. Nguni’t noong minsang maiwan ko ito sa aking tanggapan, ang ilan pong mahahalagang usapin ay naglaho at napalitan dahil sa pakikipagsabwatan ng ilang nasa Dakilang Sanggunian ng Surutya sa mga taong may masasamang-loob.”

“Isang kabuktutan na naman,” ang bulong ng hari sa reyna.

“Dahil po sa nangyari,” ang patuloy ng mariskal, “ay wala akong nagawa kundi pawalan ang ilang mapanganib na criminal na dahil sa kagagawan ng mataas na tao sa pamahalaan ay nakukuhang gawing laruan lamang ang batas. Muntik ko nang maipatibtay ang isang batang paslit na ang tanging pagkakasala ay napalitan ng pagkakanulo, pakikipagtulungan, pagpapataas ng halaga, pagpapasuhol, panghuhuwad, pagnanakaw, pag-iwas sa buwis…”

“Tumigil ka na,” ang saway ng hari. “Hindi ka na nakapagpaliwanag sa maikli at maliwanag na pangungusap. Kung ang mga hatol na ignagawad ninyo sa mga salarin ay kasing-haba ng walang katapusang pangungusap sa iyong mga ulat, isa mang salarin ay walang makalalaya.”

“Nguni’t, mahal na hari, ayon sa aking napag-alaman buhat sa mga makapangyarihang surot, ang maluwag na pagpapabayad ng malaking piyansa upang ang mga salarin ay makalaya pagkatapos ay isang paraan upang kumita ang pamahalaan. Ang mga nagsisipagbayad niyon ay hindi tumututol gaya ng karaniwang mamamayan.”

“Siya nga,” ang patuyang wika ng hari, “sapagka’t ang kanilang mga biktima ay siyang tumututol para sa kanila.” Pagkatapos na agawin at ihagis ang lalagyan ng talaan. “Ako’y may higit na mahalagang bagay na ipagagawa sa iyo. Hindi kaila sa iyong ang aking anak ay may karamdaman. Kailangan niya ang dugo ng matapat na pulitikong Pilipino para sa kaniyang lubusang paggaling.”

“Dapat sana’y nakapagbitiw na ako ng tungkulin noong isang taon,” ang nagsisising bulong ng mariskal.

“Makinig ka,” ang bulong ng hari, “pakilusin mo ang lahat ng iyong mga tauhan, ang iyong mga maniniktik, mga kaututang-dila, ang iyong mga kumpare at kumara. Gamitin mo ang natutuhan mo sa iyong college degree o third degree. Saliksikin ninyo ang lahat ng sulok sa pagtuklas ng lunas at kung kayo’y mabibigo, ipatatapon ko kayosa kabuluk-bulukang sine.”

“Inyong Kamahalan,” ang dugtong ng matandang surot, “iutos po ninyo sa mariskal na iatas sa kaniyang mga tauhang sipsipin ang lahat ng dugo hanggang mamatay ang lahat ng masasamang tao, lalo na ang mga pulitikong may dugong gahaman, at ipatapon ang lahat ng mga surot na may nalasong pag-iisip. Sa ganitong paraan, yaon lamang mga masunurin ang magmamana ng kaharian.”

“Mariskal,” ang hadlang ng hari, “ang payo ng matandang albularyo ay kailangang masunod nang walang kulang.”

Yumukod ang mariskal at bubulung-bulong na nagwika sa sarili: “Mga walang hunos-dili!” Ano ako, atomik!”

“At bayaan mong bigyan kita ng tip, mariskal,” anang reyna, “bilang isang inang maunawain, naniniwala akong makasusumpong ka ng matapat na pulitiko.”

“Magaling!” ang saad ng hari. “Saan? Saan?”

“Marahil ay sa tatlong pook. Una, sa labas ng kaharian; ikalawa, sa mga tahanan; ikatlo, doon sa walang nakatitiyak. Hindi kaya?”

At ang mariskaly ay yumaong sumusumpang, “Kung kinakailangan ay tutuyuin ko ang lupaing ito.”

back to folk literature | home